“Është shumë kundërintuitive”: Bateritë kuantike që përmbysin rregullat e karikimit
Autori: Gazeta inFokus
17:55 | 25 August 2026
Shkencëtarët kanë krijuar prototipin e parë në botë të një baterie kuantike dhe, ndryshe nga bateritë konvencionale, ajo karikohet më shpejt sa më e madhe të jetë. A mund të furnizojnë një ditë këto pajisje të pazakonta kompjuterët kuantikë – apo edhe telefonin tuaj?
Të gjithë e dinë se sa më e madhe të jetë bateria, aq më shumë kohë i duhet për t’u karikuar – prandaj mund të duhen disa orë për ta karikuar një laptop dhe zakonisht gjithë nata për ta karikuar një automjet elektrik.
Të paktën kjo është bota me të cilën jemi familjarizuar. Por në botën e gjërave jashtëzakonisht të vogla, zbatohen rregulla të ndryshme. Mekanika kuantike (shkenca e materies në shkallët atomike dhe nënatomike) “i përmbys disi gjërat”, thotë James Quach, studiues i shkencës kuantike në Csiro, agjencia kombëtare e shkencës e Australisë.
Quach po punon për krijimin e një baterie kuantike që sfidon logjikën e zakonshme, duke u karikuar më shpejt sa më e madhe të bëhet. Ashtu siç disa presin që kompjuterët kuantikë një ditë ta revolucionarizojnë informatikën, Quach argumenton se bateritë kuantike mund të kenë një ndikim po aq transformues, shkruan BBC.
Në mars të vitit 2026, ekipi i tij bëri një përparim të rëndësishëm kur prezantoi atë që thotë se është prototipi i parë funksional në botë i një baterie kuantike.
Fusha është ende në fillimet e saj dhe teknologjia kuantike është në thelb e ndërlikuar. Por disa shkencëtarë thonë se këto bateri një ditë mund të furnizojnë pajisjet kuantike me energji, ndërsa mbështetësit më të zjarrtë këmbëngulin se ato mund të përdoren madje edhe për të karikuar pajisje të përditshme si telefonat.
Të tjerë, megjithatë, mbeten thellësisht skeptikë për përdorshmërinë e tyre në botën reale.
Tejkalimi i kufijve të energjisë
Bateritë konvencionale mbështeten në reaksione kimike që bëjnë që 10 miliardë miliardë elektrone ose më shumë të lëvizin me shpejtësi përmes pajisjes që ato furnizojnë me energji. Tingëllon mbresëlënëse, por disa tani e shohin këtë teknologji si të vjetruar.
“Pavarësisht përmirësimeve të mëdha teknologjike, bateritë moderne ende mbështeten në procese elektrokimike të eksploruara për herë të parë më shumë se dy shekuj më parë”, thotë Dario Ferraro, profesor i asociuar i fizikës në Universitetin e Genoas, Itali.
Kjo ka bërë që disa studiues t’i drejtohen baterive kuantike – baterive që funksionojnë falë efekteve kuantike, në vend të reaksioneve kimike.
Pika kryesore është se bateritë kuantike nuk kanë të bëjnë me ruajtjen e një sasie të madhe energjie, por me dhënien e saj më shpejt dhe me kontroll më të madh – Dario Ferraro
Bota e gjërave jashtëzakonisht të vogla është jashtëzakonisht e çuditshme. Dhe mekanika kuantike nuk është aspak e panjohur me konceptet që sfidojnë intuitën, nga grimcat “e ndërthurura” që ndikojnë te njëra-tjetra në distanca të mëdha, deri te koha që rrjedh mbrapsht.
Kërkimi që hodhi themelet për bateritë kuantike u nxit fillimisht nga kureshtja për të kuptuar se cilat ligje të fizikës klasike mund të përmbyseshin në botën kuantike. Një punim novator në vitin 2015 tregoi se ndërthurja kuantike nënkupton se bateritë kuantike mund të karikohen – dhe shkarkohen – në mënyrë më efikase sesa ato konvencionale.
“Pika kryesore është se bateritë kuantike nuk kanë të bëjnë me ruajtjen e një sasie të madhe energjie, por me dhënien e saj më shpejt dhe me kontroll më të madh”, thotë Ferraro.
Një prototip i ri
Quach ka testuar një mënyrë për shfrytëzimin e këtyre efekteve kuantike për të furnizuar një bateri me energji.
Ai përdor një mikrozgavër optike, një konfigurim eksperimental ku dy pasqyra të vogla vendosen 100 nm larg njëra-tjetrës (një gjerësi rreth një mijë herë më e vogël se diametri i një fijeje floku njerëzor). Ai mbush hapësirën e vogël mes pasqyrave me molekula ngjyruese organike dhe më pas drejton një lazer drejt tyre.
Duke përdorur këtë metodë, drita dhe molekulat bëhen të lidhura fort, duke formuar gjendje hibride dritë-materie, gjë që rrit aftësinë e sistemit për të përthithur dhe ruajtur energji – një efekt i njohur si superpërthithje.
Është superpërthithja ajo që është përgjegjëse për vetinë më befasuese të baterisë. Në fizikën klasike, molekulat janë individualiste të vogla – secila vepron më vete dhe përthith energji me një ritëm të pavarur nga molekulat përreth. Por me efektet kuantike, ato janë disi më kolektiviste: ato “veprojnë në unison dhe krijojnë sinergji”, thotë Quach. “Kështu, ritmi me të cilin mund të përthithni energji rritet me numrin e molekulave që ekzistojnë”.
Kjo do të thotë se sa më shumë molekula të ketë (pra, sa më e madhe të jetë bateria), aq më shpejt ajo karikohet. Prototipit të Quach-ut iu deshën femtosekonda (kuadrilionta të sekondës) për t’u karikuar dhe e ruajti energjinë për nanosekonda, rreth gjashtë rend madhësie më gjatë.
Kjo arritje u demonstrua për herë të parë nga Quach dhe ekipi i tij në vitin 2022. Në mars 2026, ata shtuan një shtresë të re, duke arritur të nxirrnin një rrymë elektrike nga prototipi. Në intensitete më të larta, kjo rrymë potencialisht mund të përdoret për të karikuar pajisje.
Metoda e mikrozgavrës optike e Quach-ut nuk është mënyra e vetme për të krijuar një bateri kuantike. Një qasje tjetër, për shembull, përdor materiale superpërcjellëse – të cilat tashmë përdoren gjerësisht në kompjuterët kuantikë.
Megjithatë, një avantazh i madh i dizajnit të Quach-ut është se ai funksionon në temperaturë dhome. Dizajnet superpërcjellëse funksionojnë vetëm në temperatura kriogjenike, duke filluar nën -150°C (-238°F). “Kjo është në rregull për kompjuterët kuantikë, por nuk është edhe aq e dobishme për të furnizuar me energji telefonin tuaj”, thotë Quach.
“Nëse qëllimi është të vërtetohet se avantazhi i karikimit kuantik është fizikë reale… rruga e mikrozgavrës optike është alternativa më premtuese”, thotë Mauro Paternostro, fizikant kuantik në Universitetin Queen’s në Belfast.
Por në planin afatgjatë, Paternostro beson se dizajni superpërcjellës mund të ketë avantazh për përdorime praktike, sepse është më e lehtë të nxirret energjia prej tij. “Një mikrozgavër të jep një demonstrim të bukur kolektiv, por kontroll të dobët mbi nxjerrjen e energjisë në një formë të dobishme dhe të orientuar”.

T� tjera
-
Ky është parashikimi i motit për nesër
Nesër në Kosovë parashihet të mbajë mot me diell, e vranësira lokale dhe rral...
-
Kryesia e Kuvendit mblidhet të martën, në rend dite edhe Projektligji për Buxhetin 2027
Kryesia e Kuvendit të Kosovës do të mblidhet të martën, më 17 nëntor, në orën...
-
KEDS njofton për ndërprerje të rrymës të martën, këto janë zonat që preken
Kompania për Distribuimin e Energjisë Elektrike në Kosovë (KEDS) ka njoftuar ...
-
Kënga nacionaliste serbe në Forumin e BE-së për zgjerimin shkakton polemika
Gjatë Forumit të zgjerimit të Bashkimit Evropian, pas fjalimit të presidentes...
-
Çmimi i arit bie në nivelin më të ulët që nga shtatori 2025
Çmimi i arit ra sot në nivelin më të ulët që nga shtatori 2025, pasi forcimi ...
-
Gashi-Hamdiu: Nga viti 2021, Kosovës iu shtuan vetëm 30 megavatë
Ajrina Gashi-Hamdiu, ish-anëtare e Bordit të Drejtorëve të Operatorit të Sist...
-
Shkoi në punë në ëmbëltore, kur doli nuk e gjeti veturën – Mitsubishi zhduket në Dardani të Prishtinës
E parkoi veturën pranë vendit të punës, por kur doli ta kontrollonte, ajo ish...
-
Time Kadrijaj: A po keni rrymë? Neve na mbyti terri, ky është veç fillimi
Deputetja e Aleancës, Time Kadrijaj, ka reaguar lidhur me ndërprerjet e energ...
-
Probleme teknike në bankat e mëdha amerikane, mijëra klientë raportojnë vështirësi në aksesimin e llogarive
Klientët e Bank of America, JP Morgan Chase, Wells Fargo dhe disa bankave të ...
-
Mustafa: VV e mohonte që Kosova tregton rrymë nga Serbia, sot e ndaluan importin
Deputeti i PDK-së, Arben Mustafa, ka komentuar masat e Qeverisë për çështjen ...
-
Importi i lartë rrezikon shtrenjtimin e rrymës
Rritja e konsumit dhe importit të energjisë elektrike në Kosovë po i shton sh...
-
Aksidenti tragjik në Gjermani, Latifi ngushëllon familjet e dy të rinjve që humbën jetën
Lajmi i rëndë për vdekjen tragjike të dy të rinjve nga Komuna e Rahovecit në ...































